25 października 2026 roku 35. Skwierzyński dywizjon rakietowy Obrony Powietrznej będzie obchodził swoje święto — a wraz z nim 15-lecie istnienia jednostki, która od półtorej dekady strzeże polskiego nieba i jest nieodłączną częścią miasta Skwierzyna. Z tej okazji przypominamy historię dywizjonu: od korzeni sięgających 1944 roku, przez trudne narodziny w 2011 roku, aż po dzisiejszą służbę z nowymi systemami uzbrojenia.

Dziedzictwo sięgające 1944 roku
Choć sam 35. dywizjon powstał w 2011 roku, formalnie dziedziczy on dużo starszą tradycję. Zgodnie z Decyzją Nr 260/MON Ministra Obrony Narodowej z 11 lipca 2011 roku, jednostka przejęła dziedzictwo tradycji całego rodu skwierzyńskich przeciwlotników:
- 61. pułku artylerii przeciwlotniczej (1944–1945),
- 65. pułku artylerii przeciwlotniczej (1955–1967),
- 61. pułku artylerii Wojsk Obrony Przeciwlotniczej (1967–1976),
- 61. Brygady Wojsk Obrony Przeciwlotniczej (1976–1995),
- 61. Brygady Przeciwlotniczej (1995–2001),
- 61. Skwierzyńskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej (2001–2008),
- 61. Skwierzyńskiego pułku rakietowego Obrony Powietrznej (2009–2011).
Dywizjon przyjął też wyróżniającą nazwę „Skwierzyński” oraz przejął sztandar rozformowanej 61. Brygady. Dzień 25 października został ustanowiony dorocznym Świętem jednostki.
Trudne narodziny (2010–2011)
Decyzja o powstaniu nowej jednostki w Skwierzynie zapadła na szczeblu ministerialnym: Decyzja MON Nr Z-37/Org./P1 z 27 maja 2010 roku, następnie Decyzja MON Nr PF-68/SSG/ZOiU/P1 z 19 sierpnia 2010 roku oraz wykonawczy Rozkaz Dowódcy Sił Powietrznych Nr PF-211 z 8 września 2010 roku. Formowanie nowej jednostki rozpoczęto z początkiem 2011 roku, oparte na przeznaczonym do rozformowania 61. pułku rakietowym OP oraz na dywizjonach rakietowych OP ze Śląska, przeznaczonych również do rozformowania.
Jeszcze przed formalnym zakończeniem formowania, 30 maja 2011 roku, żołnierze 1. i 2. zespołu ogniowego oraz baterii technicznej wzięli udział w strzelaniach doświadczalnych przeciwlotniczego zestawu rakietowego (PZR) S-125 Newa na Centralnym Poligonie Sił Powietrznych (CP SP) w Ustce — poligonie, który do dziś pozostaje głównym miejscem szkolenia bojowego dywizjonu.
Termin sformowania określono na 30 czerwca 2011 roku. Tego dnia na skwierzyńskim rynku odbyło się uroczyste zakończenie działalności 61. pułku rakietowego, połączone z przekazaniem sztandaru, nazwy i tradycji nowo powstałemu 35. dywizjonowi. Uroczystości rozpoczęły się od posadzenia przez byłych dowódców dębów-symboli na terenie koszar, a w Sali Tradycji podpisano dokumenty o przejściu dywizjonu w podporządkowanie 3. Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej. Na dowódcę nowej jednostki Dowódca Sił Powietrznych wyznaczył ppłk. Dariusza Stróżewskiego, który otrzymał też funkcję dowódcy garnizonu Skwierzyna.
1 lipca 2011 roku dywizjon rozpoczął oficjalne funkcjonowanie. Nieco ponad trzy miesiące później, 30 września 2011 roku, jednostkę wizytował Minister Obrony Narodowej.
Pierwsze lata służby (2012–2015)
28 września 2012 roku Decyzją Nr 295/MON wprowadzono odznakę pamiątkową oraz oznakę rozpoznawczą 35. Sdr OP.
Dywizjon szybko stał się poligonem doświadczalnym nowych technologii — jako pierwsza jednostka w 3. Brygadzie otrzymał zmodernizowane stacje naprowadzania rakiet SNR-125 SC, zanim trafiły one do pozostałych dywizjonów (drugą zmodernizowaną stację otrzymał w marcu 2013 roku 36. dywizjon z Mrzeżyna). Modernizacja, wykonana przez Wojskowe Zakłady Elektroniczne w Zielonce przy udziale Wojskowej Akademii Technicznej, zastąpiła analogowe, zbudowane na lampach elektronowych systemy sterowania nowoczesną, mikroprocesorową elektroniką — nowymi komputerami, cyfrową rejestracją łączności i oprogramowaniem usprawniającym zarządzanie i szkolenie. Wyrzutnie rakiet pozostały na podwoziu gąsienicowym czołgu T-55, a radarowe stacje naprowadzania — na ośmiokołowym podwoziu ciężarówki MAZ, pochodzącym od wycofanych z uzbrojenia wyrzutni rakiet Scud.
W tym samym okresie dywizjon intensywnie szkolił się i ćwiczył:
- w dniach 6–28 maja 2013 roku wydzielone siły i środki przeprowadziły na CP SP Ustka doświadczalne strzelania bojowe z jednoczesnym wykorzystaniem czterech bezpilotowych celów powietrznych MJ-7 Szogun;
- w dniach 10–21 czerwca 2013 roku żołnierze dywizjonu szkolili obsługi bojowe w 21. Bazie Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie, biorąc udział w sojuszniczym ćwiczeniu taktyczno-specjalnym NATINADS (NATO Integrated Air Defence System), doskonalącym zintegrowany system obrony przestrzeni powietrznej w warunkach zakłóceń elektronicznych NATO;
- z inicjatywy dowódcy dywizjonu ppłk. Dariusza Stróżewskiego, uchwałą Rady Miejskiej w Skwierzynie z 7 listopada 2013 roku, część ulicy Waszkiewicza zmieniła nazwę na ulicę 61. Brygady;
- w dniach 3–6 marca 2014 roku na bazie dywizjonu odbyły się ćwiczenia taktyczno-specjalne MARSZ-14, sprawdzające zdolności w zakresie planowania i przemieszczania sił i środków;
- w dniach 24 marca – 11 kwietnia 2014 roku żołnierze szkolili się ponownie w Świdwinie, uczestnicząc w ćwiczeniu AV DET ROTATION 14-2;
- w dniach 12–16 maja 2014 roku dywizjon wziął udział w ćwiczeniu Ramstein Guard, jednym z najważniejszych ćwiczeń polskiego wojska realizowanych wspólnie z siłami NATO, a równolegle, 13–16 maja 2014 roku, w ćwiczeniu taktyczno-operacyjnym KANIA-14 wraz z żołnierzami Narodowych Sił Rezerwowych, w warunkach zbliżonych do rzeczywistego pola walki.
Punktem kulminacyjnym tego okresu były strzelania bojowe podczas ćwiczenia ANAKONDA-14 na CP SP Ustka, gdzie — po wielomiesięcznych przygotowaniach — obsługi bojowe zestawów rakietowych Newa S.C. i armat przeciwlotniczych ZU 23-2 wykonały swoje najważniejsze zadanie. Oficerami strzelającymi byli: mjr Zbigniew Kalbarczyk, mjr Robert Pulikowski, kpt. Paweł Kopeć, ppor. Przemysław Jarema i por. Rafał Krzykwa, a z celami powietrznymi zmierzyły się również obsługi armat ZU 23-2 pod dowództwem st. kpr. Macieja Kowalskiego, z celowniczym szer. Wojciechem Dowgiało.
W dniach 28–29 marca 2015 roku w dywizjonie przebywali żołnierze amerykańscy, przemieszczający się w ramach operacji Dragon Ride, a 20 kwietnia 2015 roku przeprowadzono ćwiczenie dowódczo-sztabowe pod kierownictwem dowódcy 3. Brygady gen. bryg. Stefana Mordacza. Z okazji święta dywizjonu w 2015 roku wydano też pamiątkowy medal poświęcony skwierzyńskim przeciwlotnikom.
Zmiana wart i rozwój jednostki (2016–2022)
W 2016 roku, podczas obchodów 5. rocznicy sformowania, trzem wewnętrznym drogom na terenie koszar nadano rangę ulic imienia trzech nieżyjących dowódców 61. Brygady: gen. bryg. Stanisława Czepielika, płk. Andrzeja Szerszyńskiego i płk. Zdzisława Kostrzewy.
Na stanowisku dowódcy dywizjonu doszło w tym czasie do kilku zmian. Ppłk Dariusz Stróżewski dowodził jednostką od jej powstania do 7 kwietnia 2017 roku, gdy obowiązki przejął czasowo mjr Robert Pulikowski. 7 czerwca 2018 roku nowym dowódcą został ppłk Tomasz Korytowski. 24 października 2018 roku, podczas obchodów święta dywizjonu, jednej z dróg na terenie koszar nadano imię mjr. Witolda Kowalczyka — żołnierza 61. Brygady, który zginął 23 czerwca 1994 roku podczas patrolu saperskiego w ramach misji stabilizacyjnej ONZ w byłej Jugosławii.
W czerwcu 2019 roku ppłk Korytowski objął dowodzenie 37. dywizjonem w Sochaczewie, a obowiązki dowódcy czasowo przejął mjr Marcin Sówka. 12 sierpnia 2019 roku dowództwo przejął ppłk Janusz Romanik — w uroczystości, poza żołnierzami garnizonu, uczestniczyli starosta międzyrzecki Agnieszka Olender, burmistrz Skwierzyny Lesław Hołownia oraz gen. bryg. Andrzej Dąbrowski.
18 sierpnia 2020 roku Honorowy Komitet, działający z inicjatywy burmistrza Lesława Hołowni, zaapelował do mieszkańców o wsparcie finansowe zbiórki na ufundowanie sztandaru dla dywizjonu — cegiełki o nominałach od 20 do 1000 zł można było kupić w Urzędzie Miejskim. Zbiórka zakończyła się sukcesem: 10 września 2021 roku, w 10. rocznicę powstania jednostki, na Rynku w Skwierzynie odbyła się uroczystość nadania dywizjonowi sztandaru ufundowanego przez społeczność miasta. Dowódca ppłk Janusz Romanik nazwał go „najwyższym aktem zaufania” mieszkańców do żołnierzy. W uroczystości uczestniczył wojewoda lubuski Władysław Dajczak, a rodzicami chrzestnymi sztandaru zostali Irena Małecka, emerytowana pielęgniarka i wieloletnia pracownica jednostki (61. Brygady, 61. pułku i 35. dywizjonu), oraz gen. bryg. Stefan Mordacz, były dowódca 3. Brygady. Wręczono też medale „Za zasługi dla obronności kraju” i „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”, a na Rynku odbył się wojskowy piknik z pokazem sprzętu, grochówką i występami lokalnych artystów.
30 czerwca 2022 roku dowodzenie dywizjonem przejął ppłk Jarosław Wojda. Kilka miesięcy wcześniej, 30 marca 2022 roku, jednostka otrzymała przeciwlotniczy zestaw rakietowo-artyleryjski bardzo krótkiego zasięgu PSR-A Pilica — drugi seryjny egzemplarz tego typu w Wojsku Polskim (pierwszy, prototypowy, trafił wcześniej do 37. dywizjonu w Sochaczewie). Zestaw, produkowany przez konsorcjum PGZ-PILICA (PGZ, PIT-RADWAR, PCO i Zakłady Mechaniczne Tarnów), łączy dwie 23-milimetrowe armaty automatyczne z wyrzutniami rakiet Grom/Piorun i własną głowicą optoelektroniczną z kamerą termowizyjną — pozwalając skwierzyńskim przeciwlotnikom razem z Newą SC i armatami ZU-23-2 budować obronę powietrzną w kilku warstwach, od bardzo krótkiego po krótki zasięg.
Dziś: wobec nowych wyzwań
Od 2026 roku dywizjonem dowodzi ppłk Daniel Krutow, który przejął stanowisko po ppłk. Jarosławie Wojdzie. 3 czerwca 2026 roku dywizjon zakończył kolejny etap poligonowego szkolenia bojowego na CP SP Ustka — ćwiczenia obejmowały zadania taktyczne, strzelania bojowe oraz pełny cykl operacyjny, od wykrycia celu po przekazanie danych i jego zniszczenie, realizowany zestawami Newa SC i armatami ZU-23-2. Jak podkreślają wojskowi, tego rodzaju szkolenia mają charakter rutynowego utrzymywania gotowości bojowej — prowadzonego w czasie, gdy napięcie w regionie Morza Bałtyckiego i na wschodniej flance NATO pozostaje wysokie.

Piętnaście lat po sformowaniu, skwierzyński dywizjon wciąż strzeże tego samego nieba, ale już z innym uzbrojeniem niż na początku — sędziwa, choć wielokrotnie modernizowana Newa SC broni teraz przestrzeni powietrznej wspólnie z nowym systemem Pilica, a za każdym z tych zestawów stoi dziedzictwo sięgające 1944 roku.
Źródła
Chronologia wydarzeń z lat 2010–2015 (decyzje formacyjne, ćwiczenia, odznaczenia, nazwiska żołnierzy) pochodzi z opracowania „Garnizon Skwierzyna. Rys historyczny 1945–2015”, rozdział VI „Współczesność / 35 Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej (JW 3949)”. Pełna lista dowódców dywizjonu z datami, informacje o tradycjach, sztandarze, nazwach ulic w koszarach oraz wyposażeniu (w tym o PSR-A Pilica) pochodzą z artykułu „35 Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej” w polskiej Wikipedii. Informacje o uroczystości nadania sztandaru w 2021 roku i apelu o jego ufundowanie pochodzą ze strony Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego (gov.pl/uw-lubuski) oraz skwierzyna.pl. Dane o zmianie dowódcy w 2019 roku pochodzą z artykułu portalu skwierzyna.naszemiasto.pl. Informacje o przekazaniu zestawu PSR-A Pilica w marcu 2022 roku pochodzą z portalu Defence24.pl. Opis szkolenia poligonowego z czerwca 2026 roku pochodzi z artykułu „Air defenders over the Baltic: 35th Missile Squadron trains at Ustka” (Gazeta Morska / dailymare.com, 3 czerwca 2026).
Dodaj komentarz